محمد حسن خان اعتماد السلطنه
99
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
و شش از هجرت ، سال سيزدهم از جلوس همايون . بناى مهمانخانهء بزرگ وسيع براى زوار مشهد رضوى و آبانبارى به نزديك آن مع لوازم ضيافت از مطبخ و شربتخانه و غيرهما به مباشرت عضد الملك مذكور ، در سال مزبور . احداث يك رشته قنات در قم و رفع ضيق آب و شدت التهاب از مردم به مباشرت جهانسوز خان حاكم آن بلدهء شريفه ، در تاريخ مذكور . بناى عمارت بزرگ در ميدان اسبدوانى واقع در سمت غربى دار الخلافهء طهران در سنهء مزبوره . حالت سابقهء عمارت اسبدوانى يك بالاخانهء عمده از بناهاى خاقان مغفور فتحعلى شاه بود اگرچه بالنسبه همان بالاخانهء خاقانى خالى از اهميت نبوده است ، اما ميل طبيعى اين پادشاه جمجاه ارواح العالمين فداه به آبادانى و تأسيسات مهمه به آن عمارت قناعت نكرد و در تاريخ مزبور يك رسته عمارات تحتانى و فوقانى در آن مقام انشاء شد و احداث گرديد . آباد ساختن و داير كردن اراضى شهر رى كه با سه رشته قنات به ميرزا محمد حسين فراهانى دبير الملك سپرده شد بتاريخ مذكور ، و اين آبادى همين حسينآباد است كه به اسم دبير الملك باشد و در آنجا كارخانهء زرىبافى هم در كمال آراستگى برپا بود . بنا و انشاء كارخانهء تفنگسازى هم در طهران كه ماهى هزار قبضه تفنگ خاندار دنگى مىسازند و بنا بود كه جميع افواج قاهره از آنها مسلح شود ، به تاريخ مزبور . توسعهء صحن مبارك حضرت سيد الشهداء ارواحنا له الفداء به اضافهء هزار ذرع زمين ابتياعى از خانهاى اطراف صحن قديم و بناء حجرات فوقانى و تحتانى و تعمير گنبد مطهر آن حضرت و همچنين مرمت بقعهء مباركهء حضرت ابو الفضل العباس صلوات الله عليه حسب الامر به سركارى مرحوم شيخ عبد الحسين ، در سنهء هزار و دويست و هفتاد و هفت ، سال چهاردهم جلوس همايون . بستن سد براى سيل در بالاى شهر طهران در سنهء مذكوره ، بواسطهء آنكه بارندگى زياد در بهار اين سال و جريان سيل خرابى فاحش به محلات خارج دروازهء دولت رسانيد بلكه آب داخل ارگ دولتى نيز گرديد . توسعه و تجديد ميدان مشق دار الخلافهء طهران و ساختن ديوارى مشتمل بر طاقنماهاى آجرى در دور تمام ميدان مشق به شكل مربع به اهتمام ميرزا محمد خان قاجار سپهسالار ، سنهء هزار و دويست و هفتاد و هشت از هجرت ، سال پانزدهم از جلوس همايون . شوسه كردن راه سلطنتآباد در تحت نظارت نواب عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنه و ميرزا سعيد خان وزير خارجه به مباشرى مسيو كاستگر خان مهندس نمساوى در سال پانزده از جلوس همايون ، اينك اين راه به نام خيابان شميران مشهور است . احداث پل معتبر محكمى بر روى رودخانهء سيوند واقع در هشت فرسنگى شهر